SANAL KUMAR BAĞIMLILIĞINDA HARCAMA DAVRANIŞININ PSİKOLOJİSİ

Yazarlar

  • Zeynep Sezen KOÇYİĞİT Istanbul 29 Mayis University image/svg+xml Author

DOI:

https://doi.org/10.64734/bjss.2-1-03

Anahtar Kelimeler:

sanal kumar- harcama davranışı- kumar bozukluğu- davranışsal bağımlılık- platform tasarımı

Öz

Çevrimiçi kumar platformlarının son on yılda gösterdiği hızlı büyüme, harcama davranışının psikolojik temellerinin yeniden incelenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu derleme, sanal (çevrimiçi) kumar ortamlarının; bahis siteleri, sanal slot makineleri, canlı casino uygulamaları, spor bahis platformları ve oyun içi kumar benzeri mekanikler (loot box), bağımlılık yapıcı harcama davranışını hangi bilişsel, duygusal ve tasarımsal mekanizmalar aracılığıyla şekillendirdiğini güncel literatür (2013-2026 yılları arasında yayımlanmış 39 kaynak) temelinde ele almaktadır. Çalışma, kumar araştırmalarında geleneksel olarak kabul gören kişi-ürün-çevre üçlüsünden hareketle, sanal ortama özgü tasarım unsurlarının bu üçlüyü nasıl yeniden şekillendirdiğini tartışmaktadır. Bulgular; kayıp kovalama ve realizasyon etkisi, kontrol yanılsaması, alışkanlık oluşumu, görsel-işitsel ipuçlarının yarattığı daldırma (immersion) hissi ve platform/ürün tasarımının davranışsal ekonomiye dayalı unsurlarının harcama kararlarını sistematik biçimde etkilediğini göstermektedir. Ayrıca genç erkekler, üniversite öğrencileri, kadınlar ve oyun içi mikro-ödeme sistemlerine (loot box) maruz kalan gençler gibi risk gruplarının özgül savunmasızlıkları, kumar bozukluğunun psikiyatrik komorbiditesi ve intihar riskiyle ilişkisi tartışılmaktadır. Tarihsel süreklilik de ele alınarak, kumarın kurumsallaşmış hâlinden dijital ve mobil platformlara uzanan evrimi özetlenmektedir. Son bölümde önleme, çevrimiçi bilişsel-davranışçı tedavi yaklaşımları ve alanın metodolojik sınırlılıkları değerlendirilmekte, gelecek araştırmalara yönelik öneriler sunulmaktadır.

İndirmeler

İndirme verisi henüz mevcut değil.

Referanslar

Adabor, O. (2025). The effect of gambling on saving behaviour in Australia. Journal of Gambling Studies, 41, 1469-1492. https://doi.org/10.1007/s10899-025-10409-8

Alkurdi, Z., Palmer, L., & Clark, L. (2026). Examining the illusion of control via outcome sequences in online slot machine gambling. Addiction Research & Theory, 34(3), 350-366. https://doi.org/10.1080/16066359.2025.2581087

Allen, H. K., Knight, T., Hall, B., & Dennis, M. (2025). Links between gambling and academic performance among undergraduate college students: A scoping review. Journal of Gambling Studies, 41, 1517-1531. https://doi.org/10.1007/s10899-025-10440-9

Arshad, F., Ferrari, M. A., Murch, W. S., Cherkasova, M. V., Limbrick-Oldfield, E. H., Winstanley, C. A., ve Clark, L. (2025). Effects of audiovisual cues on game immersion during simulated slot machine gambling. Journal of Gambling Studies, 41, 1725-1742. https://doi.org/10.1007/s10899-025-10397-9

Bellmunt-Gil, A., Majuri, J., Nummenmaa, L., Helin, S., Forsback, S., Rajander, J., Kaasinen, V., & Joutsa, J. (2025). Striatal cue-reactivity and neurotransmitter function in gambling disorder. Journal of Behavioral Addictions, 14(2), 997-1009. https://doi.org/10.1556/2006.2025.00041

Berman, L., & Siegel, M.-E. (1992). A guide for families of the gambler. Fireside/Parkside.

Blaszczynski, A. (2010). Overcoming compulsive gambling (Yeni baskı). Robinson. (Orijinal baskı 1998)

Ciarrocchi, J. W. (2001). Counseling problem gamblers and their families: A self-regulation manual for individual and family therapy. Academic Press.

Clark, L. (2025). Gambling website design as a factor in North American betting expansion. Addiction. https://doi.org/10.1111/add.70103

Clark, L., Averbeck, B., Payer, D., Sescousse, G., Winstanley, C. A., & Xue, G. (2013). Pathological choice: The neuroscience of gambling and gambling addiction. The Journal of Neuroscience, 33(45), 17617-17623.

Clark, L., & Winstanley, C. A. (2026). Risk, reward or repetition? New data on human ventral tegmental area stimulation challenge dominant frameworks. Brain, 149(2), 365-367. https://doi.org/10.1093/brain/awag012

Clark, L., & Wohl, M. J. A. (2024). Sports betting scandals highlight knowledge gaps for gambling harm. The Lancet Regional Health - Americas, 38, 100879. https://doi.org/10.1016/j.lana.2024.100879

Czakó, A., Potenza, M. N., Hodgins, D. C., Yu, S. M., Wu, A. M. S., Jiménez-Murcia, S., Bowden-Jones, H., King, D., Billieux, J., Bőthe, B., Stein, D. J., Gambling Research Priority Setting Consortium, & Demetrovics, Z. (2025). Research priorities in gambling: Findings of a large-scale expert study. Journal of Behavioral Addictions, 14(3), 1222-1249. https://doi.org/10.1556/2006.2025.00072

Custer, R. L., & Milt, H. (1985). When luck runs out: Help for compulsive gamblers and their families. Facts on File.

Davis, D. R. (2009). Taking back your life: Women and problem gambling. Hazelden.

Dellosa, G., & Browne, M. (2024). The influence of age on gambling problems worldwide: A systematic review and meta-analysis of risk among younger, middle-aged, and older adults. Journal of Behavioral Addictions, 13(3), 702-715. https://doi.org/10.1556/2006.2024.00051

Derevensky, J. L., & Gupta, R. (2004). Gambling problems in youth: Theoretical and applied perspectives. Kluwer Academic/Plenum.

Eben, C., Heirene, R. M., Palmer, L., Billieux, J., Bőthe, B., Brevers, D., Chen, Z., Grubbs, J. B., Kräplin, A., Lewczuk, K., Newall, P., Perales, J. C., Peters, J., van Holst, R. J., & Clark, L. (2026). Open science practices in behavioral addictions: An exploratory survey. Journal of Behavioral Addictions, 15(1), 183-194. https://doi.org/10.1556/2006.2025.00398

Fournier, L., Heeren, A., Baggio, S., Clark, L., Verdejo-García, A., Perales, J. C., & Billieux, J. (2026). Reducing assessment time without sacrificing content validity in short-form development: An illustration through the revised 20-item short version of the UPPS-P Impulsive Behavior Scale (UPPS-P-20-R). Collabra: Psychology, 12(1). https://doi.org/10.1525/collabra.150350

Fu, C. W. F., Wu, R., & Clark, L. (baskıda). Gambling streams and gambling intentions: Testing via the Theory of Planned Behaviour [Ön-baskı]. https://osf.io/u5gs3/

Galeazzi, G. M., Marchi, M., & Castagnini, A. C. (2025). Psychiatric morbidity and gambling disorder: A systematic review and meta-analysis of population-based surveys. European Psychiatry, 68(1), e161. https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2025.10122

Grudet, C., Åkesson, G., Wennerstrand, K., & Håkansson, A. (2024). Feasibility of a pioneer social service treatment for gambling disorder-The first 6-month follow-up data. Emerging Trends in Drugs, Addictions, and Health, 4, 100152.

Kristensen, J. H., Baravelli, C. M., Leino, T., Pallesen, S., Griffiths, M. D., & Erevik, E. K. (2025). Association between gambling disorder and suicide mortality: A comparative cohort study using Norwegian health registry data. The Lancet Regional Health - Europe, 48, 101127. https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2024.101127

Lesch, T., & Clark, L. (2017). Online gambling in British Columbia: A descriptive report on gambling participation on the PlayNow.com platform. British Columbia Hükümeti, Gaming Policy and Enforcement Branch’e sunulan rapor.

Mancini, V. O., Brett, J. D., Heirene, R. M., Fisher, K., Nevill, T. P., & Mitrou, F. (2025). Predicting problem gambling in young men: The impact of sports gambling frequency and internalizing symptoms. Journal of Gambling Studies, 41, 1119-1144. https://doi.org/10.1007/s10899-025-10403-0

Molander, O., Berman, A. H., Jakobson, M., Gajecki, M., Hällström, H., Ramnerö, J., Bjureberg, J., Carlbring, P., & Lindner, P. (2024). Introducing and evaluating the effectiveness of online cognitive behavior therapy for gambling disorder in routine addiction care: Comparative cohort study. Journal of Medical Internet Research, 26, e54754. https://www.jmir.org/2024/1/e54754

Palmer, L., Brooks, G. A., & Clark, L. (2025). A longitudinal replication study testing migration from video game loot boxes to gambling in British Columbia, Canada. BMC Psychology, 13, 459. https://doi.org/10.1186/s40359-025-02766-1

Potenza, M. N. (2013). Neurobiology of gambling behaviors. Current Opinion in Neurobiology, 23(4), 660-667. https://doi.org/10.1016/j.conb.2013.03.004

Quester, S., & Romanczuk-Seiferth, N. (2015). Brain imaging in gambling disorder. Current Addiction Reports, 2, 220-229. https://doi.org/10.1007/s40429-015-0063-x

Rolvien, L., Buddeberg, L., Gehlenborg, J., Borsutzky, S., & Moritz, S. (2024). A self-guided internet-based intervention for the reduction of gambling symptoms: A randomized clinical trial. JAMA Network Open, 7(6), e2417282. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.17282

Schüll, N. D. (2012). Addiction by design: Machine gambling in Las Vegas. Princeton University Press.

Schwartz, D. G. (2013). Roll the bones: The history of gambling (Kazino baskısı). Winchester Books.

Sharma, R., & Weinstein, A. (2025). Gambling disorder comorbidity: A narrative review. Dialogues in Clinical Neuroscience, 27(1), 1-18. https://doi.org/10.1080/19585969.2025.2484288

Sinclair, E. S.-L. L., & Clark, L. (2021). Netflix’s Gambling, Explained and the evolving public perception of gambling. Critical Gambling Studies. https://doi.org/10.29173/cgs117

The Lancet Regional Health - Americas. (2025). Sports gambling in the Americas: The rise of invisible risks [Editoryal]. The Lancet Regional Health - Americas, 48, 101211. https://doi.org/10.1016/j.lana.2025.101211

van Timmeren, T., & Clark, L. (2026). Does the habit theory of addictions extend to disordered gambling? Current Addiction Reports, 13, 15. https://doi.org/10.1007/s40429-026-00715-5

Volkow, N. (2025, 14 Kasım). Gambling disorder in the age of mobile sports betting [Blog yazısı]. National Institute on Drug Abuse. https://nida.nih.gov/about-nida/noras-blog/2025/11/gambling-disorder-in-the-age-of-mobile-sports-betting

Weston, P. W., & Clark, L. (2025). Media portrayal of sports betting in Canada before and after Federal Bill C-218. International Gambling Studies, 25(3), 432-447. https://doi.org/10.1080/14459795.2025.2512931

Zhang, K., Imas, A., & Clark, L. (2024). A clean slate: Adapting the realization effect to online gambling and its effectiveness in people with gambling problems. Journal of Behavioral Decision Making. Erken çevrimiçi yayın.

İndir

Yayınlanmış

2026-06-30

Sayı

Bölüm

Articles

Nasıl Atıf Yapılır

KOÇYİĞİT, Z. S. (2026). SANAL KUMAR BAĞIMLILIĞINDA HARCAMA DAVRANIŞININ PSİKOLOJİSİ. Bookarion Sosyal Bilimler Dergisi, 2(01), 25-40. https://doi.org/10.64734/bjss.2-1-03

Benzer Makaleler

Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.